Sigortacılık sistemi açısından 'tersine seçim' problemini tartışınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Tersine (ters) seçim, sigorta sözleşmesi öncesinde bireyin kendi riskini sigortacıdan daha iyi bilmesinden kaynaklanan bir gizli bilgi sorunudur. Sigortacı ortalama riske göre prim belirlerse yüksek riskliler sigortayı cazip, düşük riskliler pahalı bulur. Düşük risklilerin çıkmasıyla prim yükselir ve bu süreç piyasanın daralmasına, hatta çökmesine yol açabilir.
Ana noktalar
- Kuramsal köken: Akerlof (1970), 'limon piyasası' modeliyle kalitenin gözlenemediği piyasalarda iyi ürünlerin piyasadan çekileceğini göstermiştir. Sağlık sigortası bu mantığın tipik uygulamasıdır.
- Rothschild ve Stiglitz (1976): Rekabetçi sigorta piyasasında tek bir ortak poliçe denge olamaz. Sigortacılar farklı kapsam düzeyli poliçelerle bireyleri ayrıştırır; düşük riskliler eksik sigortalanır ve bazı koşullarda denge hiç oluşmaz.
- Ölüm sarmalı: Prim artışı düşük risklileri dışlar, ortalama maliyet tekrar artar ve süreç kendini besler. Cutler ve Zeckhauser, Harvard çalışanlarının sigorta planlarında bu süreci gözlemlemiştir.
- Sigortacının yanıtı: Sağlık beyanı, bekleme süreleri, önceden var olan hastalık istisnaları ve risk derecelendirmesi. Bu araçlar ters seçimi azaltır ama risk seçimine ve erişim sorununa yol açar.
- Kamu çözümleri: Zorunlu ve evrensel sigorta ile tüm risklerin aynı havuza alınması, topluluk derecelendirmesi (community rating) ve risk eşitleme mekanizmaları.
- Ampirik tartışma: Bazı piyasalarda yüksek riskli bireylerin daha az sigorta aldığı (avantajlı seçim) da gözlenir; çünkü risk kaçınma düzeyi ile sağlık riski arasında ters ilişki olabilir.
- Değerlendirme: Ters seçim, sağlık sigortasının gönüllü ve rekabetçi bir piyasada tek başına etkin işleyemeyeceğinin temel gerekçesidir ve sosyal sağlık sigortasının zorunlu olmasını açıklar.
Türkiye boyutu
Türkiye'de GSS'nin zorunlu ve gelir testine dayalı prim yapısı ters seçimi önler. Özel ve tamamlayıcı sağlık sigortalarında ise sağlık beyanı, bekleme süreleri ve istisnalar bu soruna karşı kullanılır.
Sınav ipucu
Ters seçimi ahlaki tehlikeyle karıştırmayın: Ters seçim sözleşme öncesi gizli bilgi, ahlaki tehlike sözleşme sonrası gizli eylemdir. Rothschild-Stiglitz ayrıştırıcı dengesini anmak doktora düzeyi göstergesidir.
Bağlantılı kavramlar
Asimetrik bilgiRisk seçimiRisk eşitlemeAhlaki tehlike
Derinleşmek için
- Akerlof (1970)
- Rothschild ve Stiglitz (1976), Quarterly Journal of Economics
- Cutler ve Zeckhauser (1998)