Yarı-piyasa (quasi-market) nedir? Le Grand ve Bartlett'in yarı-piyasaların başarı koşullarını açıklayınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Yarı-piyasa, kamu hizmetlerinde finansmanın kamuda kalırken sunucuların birbiriyle rekabet ettiği bir düzenlemedir. Klasik piyasadan farkı, sunucuların her zaman kâr amacı gütmemesi, alıcının çoğu zaman tüketicinin kendisi değil, onun adına hareket eden bir kamu kurumu ya da hekim olması ve ödemenin kullanım anında yapılmamasıdır. Le Grand ve Bartlett, yarı-piyasaların etkinlik ve hakkaniyet sağlayabilmesi için beş koşul tanımlamıştır.
Ana noktalar
- Piyasa yapısı: Sunucu tarafında rekabet için yeterli sayıda sağlayıcı, giriş ve çıkış olanağı; alıcı tarafında da tekel gücünün kötüye kullanılmaması gerekir.
- Bilgi: Alıcıların maliyet ve kalite hakkında güvenilir bilgiye erişmesi gerekir; aksi hâlde rekabet fiyat üzerinden kalitesizliğe dönüşür.
- İşlem maliyetleri ve belirsizlik: Sözleşme hazırlama, izleme ve faturalama maliyetleri, rekabetin sağladığı kazancı aşmamalıdır.
- Motivasyon: Sunucuların en azından kısmen finansal teşviklere, alıcıların ise kullanıcı yararına duyarlı olması gerekir.
- Kaymak alma (cream skimming) riski: Sunucuların düşük maliyetli kullanıcıları seçmesi engellenmelidir; bu, hakkaniyet koşuludur.
- Kuramsal yer: Yarı-piyasa, piyasa başarısızlığı ile devlet başarısızlığı arasında bir orta yol olarak önerilmiştir; Le Grand'ın devlet başarısızlığı analiziyle bağlantılıdır.
Türkiye boyutu
Türkiye'de SGK'nın kamu, özel ve üniversite hastanelerinden hizmet satın alması ve hastanın sağlayıcı seçme özgürlüğü, finansmanın kamuda kaldığı bir yarı-piyasa unsurudur; ancak fiyatların idari belirlenmesi rekabeti sınırlar.
Sınav ipucu
Beş koşulu sayıp her birinin sağlıkta neden zor sağlandığını bir cümleyle açıklamak beklenir. Yarı-piyasayı özelleştirmeyle karıştırmayın; finansman kamuda kalır.
Bağlantılı kavramlar
İç piyasaAlıcı-sağlayıcı ayrımıRisk seçimiDevlet başarısızlığı
Derinleşmek için
- Le Grand ve Bartlett (ed.), Quasi-Markets and Social Policy (1993)
- Le Grand (1991)