Sağlık hizmetlerinin sunumunda yatay ve dikey hakkaniyet ilkelerini açıklayınız ve nasıl ölçüldüğünü belirtiniz.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Sunumda yatay hakkaniyet, eşit ihtiyacı olanların eşit muamele görmesidir: Eşit ihtiyaç için eşit erişim, kullanım veya bakım. Dikey hakkaniyet, ihtiyacı farklı olanların ihtiyaçlarıyla orantılı biçimde farklı muamele görmesidir. Uygulamada en çok yatay hakkaniyet ölçülür. Bunun için kullanımın gelire göre yoğunlaşması, ihtiyaç farklarından arındırıldıktan sonra yoğunlaşma endeksiyle hesaplanır.
Ana noktalar
- Hakkaniyetin farklı tanımları: Eşit harcama, eşit erişim, eşit ihtiyaç için eşit kullanım ve sağlıkta eşitlik. Seçilen tanım politika sonucunu değiştirir.
- Whitehead yaklaşımı: Sağlıkta eşitsizlik, kaçınılabilir ve haksız farklılıklardır; her fark hakkaniyetsizlik değildir.
- Yoğunlaşma eğrisi ve endeksi: Nüfus gelire göre sıralanır, kullanımın birikimli payı çizilir. Eğri eşitlik doğrusunun üstündeyse kullanım yoksullarda yoğunlaşmıştır.
- Yatay hakkaniyetsizlik endeksi: Wagstaff ve van Doorslaer'in yaklaşımında gerçek kullanımın yoğunlaşma endeksinden ihtiyaca göre beklenen kullanımın endeksi çıkarılır; pozitif değer zenginler lehine hakkaniyetsizliktir.
- Dikey hakkaniyetin güçlüğü: İhtiyaç farkına ne kadar farklı muamele gerektiği normatif bir yargıdır; bu nedenle ampirik olarak nadiren ölçülür.
- Karıştırılan kavram: Finansmanda hakkaniyet ödeme gücüne, sunumda hakkaniyet ise ihtiyaca göre tanımlanır; iki boyut birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye boyutu
Türkiye'de hanehalkı sağlık araştırmaları kullanılarak hekim ve uzman başvurusunun gelire göre dağılımı yoğunlaşma endeksiyle incelenebilir; uzman hekim kullanımının daha varlıklı gruplarda yoğunlaşması bu tür analizlerin tipik sorusudur.
Sınav ipucu
Yatay ve dikey hakkaniyeti hem finansman hem sunum için ayrı ayrı tanımlamak, iki boyutu karıştıran cevapların önüne geçer. Yoğunlaşma eğrisini çizmek puan kazandırır.
Bağlantılı kavramlar
Finansmanda hakkaniyetİhtiyaç, istek, talepAndersen davranışsal modeliKatastrofik sağlık harcaması
Derinleşmek için
- Whitehead (1992), International Journal of Health Services
- Wagstaff ve van Doorslaer (2000), Handbook of Health Economics
- O'Donnell ve ark., Analyzing Health Equity Using Household Survey Data