Teknik etkinlik, tahsis etkinliği ve Pareto etkinliği kavramlarını sağlık hizmetleri açısından karşılaştırınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Teknik etkinlik, belirli girdilerle en fazla çıktının ya da belirli çıktının en az girdiyle üretilmesidir. Maliyet (üretim) etkinliği, çıktının girdi fiyatları dikkate alınarak en düşük maliyetle üretilmesidir. Tahsis etkinliği, kaynakların toplumun değer verdiği çıktıları en yüksek kılacak biçimde hizmetler arasında dağıtılmasıdır. Pareto etkinliği ise kimsenin durumunu kötüleştirmeden hiç kimsenin durumunun iyileştirilemediği dağılımı ifade eder.
Karşılaştırma
| Ölçüt | Teknik etkinlik | Tahsis etkinliği | Pareto etkinliği |
|---|---|---|---|
| Sorduğu soru | Nasıl üretmeli? | Ne üretmeli, kime? | Herkesi iyileştirmek mümkün mü? |
| Düzey | Kurum ve birim | Sistem ve program | Toplum geneli |
| Ölçüm aracı | DEA, SFA, verimlilik oranları | MEA, MYA, PBMA | Refah analizi |
| Sağlık örneği | Ameliyathane kullanım oranı | Tarama ile ileri tedavi arasında bütçe paylaşımı | Kaynak aktarımıyla kimsenin kaybetmediği yeniden düzenleme |
Ana noktalar
- Kuramsal köken: Farrell (1957), etkinliği teknik ve fiyat (tahsis) bileşenlerine ayırarak sınır temelli ölçümün temelini atmıştır; bu ayrım DEA ve SFA'nın çıkış noktasıdır.
- Hiyerarşi: Tahsis etkinliği, teknik ve maliyet etkinliğini önkoşul olarak gerektirir. Etkin üretilen ama gereksiz bir hizmet tahsis açısından etkinsizdir.
- Sağlık örneği: Bir hastanenin ameliyatı az personelle yapması teknik etkinlik; o ameliyatın koruyucu hizmet yerine seçilmesinin toplumsal değeri ise tahsis etkinliği sorusudur.
- Pareto ölçütü: Refah ekonomisinin temel ölçütüdür; ancak dağılım konusunda nötrdür. Çok eşitsiz bir dağılım da Pareto etkin olabilir.
- Kaldor-Hicks ölçütü: Kazananların kaybedenleri teorik olarak telafi edebildiği değişiklikleri etkin sayar; maliyet fayda analizinin dayanağıdır.
- Değerlendirme: Sağlık politikasında etkinlik hakkaniyetten bağımsız değerlendirilemez; bu nedenle ekstra-refahçı yaklaşım sağlık kazancını ve dağılımını birlikte ele alır.
Türkiye boyutu
Türkiye'de hastane verimlilik karnesi ve yatak doluluk göstergeleri teknik etkinliğe, birinci basamak ile hastane arasındaki bütçe dağılımı tartışması ise tahsis etkinliğine odaklanır.
Sınav ipucu
Üç kavramı 'nasıl, ne, kime' sorularıyla ayırmak en net yapıdır. Pareto etkinliğinin dağılım konusunda sessiz kaldığını vurgulamak hakkaniyet tartışmasına köprü kurar.
Bağlantılı kavramlar
Üretim olanakları eğrisiVeri zarflama analiziEkonomik değerlendirmeRefahçı yaklaşım
Derinleşmek için
- Farrell (1957), Journal of the Royal Statistical Society Series A
- AÖF Sağlık Ekonomisi, Ünite 6
- Palmer ve Torgerson (1999), BMJ