TRIPS Anlaşması nedir? İlaç ticareti ve ilaca erişim üzerindeki etkilerini açıklayınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
TRIPS (Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması), Dünya Ticaret Örgütü üyelerine ilaç dâhil tüm teknoloji alanlarında asgari patent koruması getirme yükümlülüğü yükleyen anlaşmadır. Patent, yeniliği teşvik etmek için geçici tekel gücü verir; bu da ilaç fiyatlarını marjinal maliyetin üzerine çıkarır. Anlaşmadaki esneklikler, özellikle zorunlu lisans ve paralel ithalat, halk sağlığı gerekçesiyle erişimi kolaylaştırmak için kullanılabilir.
Ana noktalar
- Ekonomik ödünleşim: Patent, statik etkinlik (düşük fiyat, yaygın erişim) ile dinamik etkinlik (araştırma-geliştirme teşviki) arasındaki dengeyi kurmaya çalışır.
- Asgari koruma: Patent süresi başvurudan itibaren 20 yıldır; daha önce ilaç patenti tanımayan gelişmekte olan ülkeler geçiş dönemleri sonunda bu korumayı sağlamak zorunda kalmıştır.
- Doha Bildirgesi (2001): TRIPS'in halk sağlığını koruma hakkını engellememesi gerektiğini ve ülkelerin zorunlu lisans koşullarını belirlemekte serbest olduğunu teyit etmiştir.
- Esneklikler: Zorunlu lisans, paralel ithalat ve patentlenebilirlik ölçütlerinin dar yorumlanması, jenerik rekabetini artırarak fiyatları düşürebilir.
- TRIPS-artı hükümler: İkili ticaret anlaşmalarındaki veri münhasırlığı ve patent süresinin uzatılması, esneklikleri daraltır ve jenerik girişini geciktirir.
- Değerlendirme: Patent sistemi zengin pazarların hastalıklarına yönelik yeniliği teşvik ederken ihmal edilmiş hastalıklar için yetersiz kalır; ödül fonları ve ileri pazar taahhütleri alternatif olarak önerilmiştir.
Türkiye boyutu
Türkiye, TRIPS yükümlülükleri ve Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği çerçevesinde 551 sayılı KHK (1995) ile ilaç patentini 1 Ocak 1999'dan itibaren, 2005 tarihli Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği ile de altı yıllık veri münhasırlığını tanımıştır. Jenerik ilaç sanayinin gelişimi ve referans fiyat sistemi, ilaca erişim ile yenilik teşviki arasındaki dengenin Türkiye'deki yansımalarıdır.
Sınav ipucu
Patenti statik ve dinamik etkinlik ödünleşimi olarak çerçevelemek, hukuki bir konuyu ekonomik analize dönüştürür. Doha Bildirgesi ve zorunlu lisans mutlaka anılmalıdır.
Bağlantılı kavramlar
Aksak rekabetPatentKüreselleşme ve sağlıkİlaç fiyatlandırması
Derinleşmek için
- WTO, TRIPS Agreement ve Doha Declaration on the TRIPS Agreement and Public Health (2001)
- WHO, WIPO ve WTO, Promoting Access to Medical Technologies and Innovation