Ottawa Sağlığı Geliştirme Şartı'nı (1986) temel stratejileri ve eylem alanlarıyla açıklayınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Ottawa Şartı, 1986'da Birinci Uluslararası Sağlığı Geliştirme Konferansı'nda kabul edilmiştir. Sağlığın geliştirilmesini, insanların sağlıkları üzerindeki denetimlerini artırma ve sağlıklarını iyileştirme süreci olarak tanımlar. Şart; savunuculuk, olanak sağlama ve arabuluculuk stratejilerini, beş eylem alanıyla birleştirir. Böylece sağlığı bireysel davranışın ötesinde, kamu politikası ve çevre sorunu olarak konumlandırır.
Ana noktalar
- Kuramsal arka plan: Lalonde Raporu (1974) yaşam tarzı ve çevreyi sağlığın belirleyicileri arasına koymuş, Alma-Ata (1978) ise sektörler arası eylem ve katılımı vurgulamıştır. Ottawa bu iki çizgiyi birleştirir.
- Sağlığın önkoşulları: Barış, barınak, eğitim, gıda, gelir, istikrarlı ekosistem, sürdürülebilir kaynaklar, sosyal adalet ve hakkaniyet sağlığın temel koşulları olarak sayılır.
- Üç strateji: Sağlık için savunuculuk (advocate), herkesin tam sağlık potansiyeline ulaşmasına olanak sağlama (enable) ve farklı sektörler arasında arabuluculuk (mediate).
- Beş eylem alanı: Sağlıklı kamu politikası oluşturma, destekleyici çevreler yaratma, toplum eylemini güçlendirme, kişisel becerileri geliştirme ve sağlık hizmetlerini yeniden yönlendirme.
- Karıştırılan kavram: Sağlık eğitimi bireyin bilgi ve becerisine odaklanır; sağlığın geliştirilmesi ise sağlık eğitimini de kapsayan, politika, çevre ve toplum düzeyindeki eylemleri içeren daha geniş bir yaklaşımdır.
- Etkisi: Sağlıklı şehirler, sağlığı geliştiren okullar ve işyerleri gibi ortam (setting) yaklaşımları Şart'ın uygulamaya dönüşmüş biçimleridir.
- Eleştiri: Şart yüksek gelirli ülkelerin bağlamını yansıttığı, güçlendirme kavramının belirsiz kaldığı ve uygulamada davranış değişikliği kampanyalarına indirgendiği gerekçesiyle eleştirilmiştir.
Türkiye boyutu
Türkiye'de Sağlıklı Kentler Birliği çalışmaları, sağlığı geliştiren okul programları ve tütün kontrolünde kapalı alan düzenlemeleri, Ottawa eylem alanlarının örnekleri olarak kullanılabilir.
Sınav ipucu
Üç strateji ile beş eylem alanını karıştırmayın; ikisini ayrı başlıklar halinde verip sağlık eğitimi ile farkı belirtmek tam puanın anahtarıdır.
Bağlantılı kavramlar
Sağlıklı kamu politikasıTüm Politikalarda SağlıkAlma-Ata BildirgesiOrtam yaklaşımı
Derinleşmek için
- DSÖ (1986), Ottawa Charter for Health Promotion
- Nutbeam, Health Promotion Glossary (DSÖ, 1998)