1938–1960 döneminde Türkiye'de sağlık politikalarının temel özelliklerini açıklayınız ve değerlendiriniz.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
1938–1960 dönemi, Saydam döneminin dikey ve koruyucu ağırlıklı modelinin sürdüğü, ancak tedavi hizmetlerinin merkezileşmeye başladığı bir geçiş dönemidir. Savaş yıllarında salgınlar yeniden yükselmiş, 1946'daki Birinci On Yıllık Millî Sağlık Planı bütünleşik kırsal hizmet fikrini ortaya koymuş, sosyal sigorta kurumları doğmuş ve 1950'lerde yerel yönetim hastaneleri Bakanlığa devredilmiştir. Dönem, sonraki parçalı yapının temellerini atmıştır.
Ana noktalar
- Savaş yılları (Hulusi Alataş, 1937–1945): Türkiye savaşa girmemiş, ancak seferberlik ve yoksulluk nedeniyle sıtma, tifüs ve çiçek salgınları artmış; mevcut dikey teşkilatlar güçlendirilmeye çalışılmıştır.
- Planlama girişimi (Behçet Uz, 1946–1948): Birinci On Yıllık Millî Sağlık Planı köylerde koruyucu ve tedavi edici hizmeti birleştiren sağlık merkezleri öngörmüş, ancak yasalaşmamıştır.
- Sosyal sigortanın doğuşu: İşçi Sigortaları Kurumu ve Emekli Sandığı ile çalışma statüsüne bağlı sağlık güvencesi başlamış; sigorta kurumu kendi sağlık kuruluşlarını açmıştır.
- Merkezileşme: Yerel yönetimlere ait hastaneler 1950'lerde Bakanlığa devredilmiş, tedavi hizmetlerinin finansmanı genel bütçeye geçmiştir.
- Çok partili dönem ve dış destek: Demokrat Parti iktidarında hastane ve yatak yatırımları öne çıkmış; DSÖ ve UNICEF yardımları ana-çocuk sağlığı ve verem alanlarında belirleyici olmuştur.
- Meslek mevzuatı: Tabip, eczacı ve hemşirelik mesleklerine ve meslek örgütlerine ilişkin bugün de yürürlükte olan kanunlar çıkarılmıştır.
- Değerlendirme: Dönem kurumsal çeşitlenme sağlamış, ancak koruyucu-tedavi ayrılığı, kurumlar arası parçalanma ve kentsel hastane ağırlığı 224 sayılı Kanunun çözmeye çalışacağı sorunları üretmiştir.
Türkiye boyutu
SSK'nın kendi hastanelerini işletme modeli bu dönemde doğmuş ve 2005'teki SSK hastanelerinin devrine kadar süren ikili yapının kökeni olmuştur.
Sınav ipucu
Dönemi tek bir bakan adıyla anlatmayın; savaş yılları, 1946 planı ve Demokrat Parti dönemi olarak üç alt evreye ayırıp her birinin mirasını 1961 reformuna bağlayın.
Bağlantılı kavramlar
Refik Saydam dönemi1946 Birinci On Yıllık Millî Sağlık Planıİşçi Sigortaları Kurumu224 sayılı Kanun
Derinleşmek için
- Fişek (1997)
- Özgülnar & Ören Çelik (2024)
- Karaca, Sağlık Hizmetlerinde Pazarlama, 1.3.2.2