Kaliteye ayarlanmış yaşam yılı (QALY) nedir? Nasıl hesaplanır ve hangi eleştirilere konu olur?
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
QALY, yaşam süresi ile o süre içindeki sağlıkla ilgili yaşam kalitesini tek bir ölçüde birleştiren bir sonuç ölçüsüdür. Her sağlık durumuna, 1'in tam sağlığı ve 0'ın ölümü gösterdiği bir fayda ağırlığı verilir. Bu ağırlık o durumda geçirilen süreyle çarpılır. Örneğin 0,7 fayda değerinde geçirilen 10 yıl 7 QALY eder.
Ana noktalar
- Fayda ağırlıklarının elde edilmesi: Doğrudan yöntemler zaman ödünleşimi (time trade-off), standart kumar (standard gamble) ve görsel analog ölçektir.
- Dolaylı yöntemler: EQ-5D ve SF-6D gibi genel ölçekler, sağlık durumunu tanımlar ve toplum tercihlerinden türetilmiş değer setleriyle faydaya dönüştürür.
- Kullanım: Maliyet yararlılık analizinde QALY başına maliyet hesaplanır; böylece farklı hastalık alanlarındaki müdahaleler aynı ölçekle karşılaştırılır.
- Eleştiri 1, yaş ve ayrımcılık: Kalan yaşam süresi kısa olan yaşlılar ve kronik engelliler, aynı müdahaleden daha az QALY kazanır; bu durum ayrımcılık eleştirisine yol açar.
- Eleştiri 2, duyarlılık: Genel ölçekler, bazı alanlarda (ruh sağlığı, işitme, görme) değişime yeterince duyarlı değildir.
- Eleştiri 3, dağılımsal kayıtsızlık: QALY kimin kazandığına bakmaz; bir QALY her kişi için eşittir. Hakkaniyet ağırlıkları bu eleştiriye yanıt olarak önerilir.
- Karıştırılan kavram: QALY sağlık kazancını ölçer; DALY ise hastalık yükünü, yani kaybedilen sağlıklı yaşamı ölçer.
Türkiye boyutu
TÜSEB ve EuroQol Araştırma Vakfı iş birliğiyle EQ-5D-5L için Türkiye'ye özgü bir değer seti geliştirilmiş, sonuçları 2026'da paylaşılmıştır. Bu, ulusal MYA çalışmalarının toplumun kendi tercihlerine dayanmasını sağlar.
Sınav ipucu
Basit bir sayısal örnekle QALY hesabını göstermek ve en az iki eleştiriye yer vermek beklenir.
Bağlantılı kavramlar
DALYMaliyet yararlılık analiziICEREkstra-refahçılık
Derinleşmek için
- AÖF Sağlık Ekonomisi, Ünite 7
- Drummond ve ark., Methods for the Economic Evaluation of Health Care Programmes