Performans değerlemede yapılan hataları açıklayınız; bu hataları azaltmak için neler yapılabilir?
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Değerleme hataları, değerlendiricinin bilişsel önyargıları ve değerleme sisteminin tasarım kusurları nedeniyle ortaya çıkan sistematik sapmalardır. En bilinenleri hale etkisi, merkezî eğilim, hoşgörü veya katılık, son olayların etkisi, kontrast hatası ve kişisel önyargılardır. Bu hatalar değerlemenin geçerliğini ve çalışanların adalet algısını zayıflatır.
Ana noktalar
- Hale etkisi: Tek bir olumlu ya da olumsuz özelliğin bütün boyutlardaki puanı belirlemesidir. Kavram Thorndike'ın (1920) çalışmasına dayanır; olumsuz yönde ‘boynuz etkisi’ olarak da anılır.
- Merkezî eğilim ve belli derecelere yönelme: Değerlendiricinin herkesi ortalama puanda toplaması ya da sistematik olarak yüksek (hoşgörü) veya düşük (katılık) puan vermesidir.
- Son olayların etkisi: Dönemin tamamı yerine değerlendirmeye yakın olayların belirleyici olmasıdır; bir haftalık hatalı nöbet bütün yılın önüne geçebilir.
- Kontrast hatası ve kişisel önyargı: Çalışanın standarda göre değil önceki kişiye göre puanlanması; cinsiyet, yaş, meslek veya benzerlik kaynaklı önyargılar.
- Pozisyon ve atfetme hataları: Unvanın değerlendirmeyi etkilemesi; başarısızlığın sistemden değil kişiden kaynaklandığının varsayılması (temel atıf hatası).
- Azaltma yolları: Davranışsal ölçütlü dereceleme ölçekleri, değerlendirici eğitimi, dönem boyunca not tutma, çok kaynaklı değerlendirme, kalibrasyon toplantıları ve itiraz mekanizması.
Türkiye boyutu
Sağlık kurumlarında hiyerarşinin güçlü olması ve hekim-yönetici ilişkileri, unvana bağlı pozisyon etkisini ve hoşgörü hatasını artırabilir; değerlendirici eğitimi kamu kurumlarında sınırlı kalmaktadır.
Sınav ipucu
Hata adlarını saymak yetmez. Her hataya sağlık kurumundan bir örnek verin ve önleyici tasarım önerisiyle eşleştirin.
Bağlantılı kavramlar
Performans değerleme yöntemleriÖrgütsel adaletAtıf kuramı
Derinleşmek için
- Tengilimoğlu, Akbolat ve Işık, Bölüm 14
- Thorndike (1920), Journal of Applied Psychology