Hasta hakları kavramının uluslararası alanda ve Türkiye'de gelişimini kronolojik olarak açıklayınız.
Cevabımı yazarak çalışmak istiyorum
Klavyeyle: Boşluk kartı çevirir, 1 2 3 değerlendirir.
Senin cevabın
Kısa cevap
Hasta hakları, hekim merkezli ve paternalist tıp anlayışından hastanın özerkliğini ve katılımını tanıyan bir anlayışa geçişin ürünüdür. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki insan hakları belgeleri ve araştırma etiği düzenlemeleri zemini hazırlamış; 1970'lerden sonra hasta haklarına özgü bildirgeler yayımlanmıştır. Türkiye'de hasta hakları 1990'ların sonunda yönetmelikle düzenlenmiş ve kurumsal birimlerle uygulamaya aktarılmıştır.
Ana noktalar
- Zemin: Nürnberg Kodu (1947) ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948) bireyin bedeni üzerindeki karar hakkını ve gönüllü onamı öne çıkarmıştır.
- Hastaneler ve meslek örgütleri: Amerikan Hastaneler Birliğinin hasta hakları bildirgesi (1973) ve Dünya Tabipler Birliğinin Lizbon Bildirgesi (1981) hasta haklarını sağlayıcı sorumluluğu olarak tanımlamıştır.
- Avrupa: DSÖ Avrupa Bölgesinin Amsterdam Bildirgesi (1994) ve Avrupa Konseyinin Biyotıp Sözleşmesi (Oviedo, 1997) hakları ulusal mevzuata aktarılabilir bir çerçeveye kavuşturmuştur; 2002 tarihli Avrupa Hasta Hakları Şartı sivil toplum tarafından hazırlanmıştır.
- Türkiye'de yönetmelik: Hasta Hakları Yönetmeliği (1998) bilgilendirme, mahremiyet, onam, saygınlık ve başvuru haklarını düzenlemiştir.
- Türkiye'de kurumsallaşma: 2003 yönergesi ve 2005 Hasta Hakları Uygulama Yönergesiyle hastanelerde hasta hakları birimleri ve kurulları kurulmuş, sonraki düzenlemelerle hasta ve çalışan güvenliği birlikte ele alınmaya başlanmıştır.
- Sonuç: Haklar metinlerde güçlüdür; ancak bilgilendirme ve onam süreçlerinin biçimsel kalması ve başvuru mekanizmalarının şikâyet yönetimine indirgenmesi uygulamadaki temel sorunlardır.
Türkiye boyutu
Kartın tamamı uluslararası çerçeve ile Türkiye uygulamasının bağlantısına ilişkindir. Biyotıp Sözleşmesinin Türkiye tarafından onaylanmış olması, sözleşme hükümlerini iç hukukta bağlayıcı kılar.
Sınav ipucu
Kronolojiyi paternalizmden özerkliğe geçiş eksenine oturtun; yalnızca belge listesi vermek kronoloji kartından beklenen analizi karşılamaz.
Bağlantılı kavramlar
Aydınlatılmış onamTıbbi etik ilkeleriHasta güvenliği
Derinleşmek için
- Tengilimoğlu, Akbolat ve Işık, Bölüm 17
- DSÖ Avrupa Bölgesi (1994), A Declaration on the Promotion of Patients' Rights in Europe